Geschiedenis van de fotografie

Het begin

 

Fotografie is pas zo'n tweehonderd jaar oud en bij toeval ontdekt. Ergens in Frankrijk in een volledig verduisterde kamer zat een klein rond gaatje in een van de wanden. Het licht van buiten was zomaar zichtbaar op de wand tegenover het gaatje en dit werd opgemerkt. Er was op de muur iets te zien wat leek op een afbeelding maar dan wel ondersteboven. Er was sprake van projectie vanuit pure natuurkunde en deze opstelling kreeg de naam Camera Obscura (donkere kamer).

In feite werkt een fotocamera op dezelfde manier, het mooie kleine ronde gaatje is alleen vervangen door lens.

 

Fotografie = Schrijven met licht

 

De verduisterde ruimte werd het binnenwerk van de fotocamera en de  ronde opening aan de voorzijde kreeg een systeem van lezen. Nu moest de afbeelding nog worden opgeslagen op een drager. Een film-emulsie dus. Men kwam erachter dat het eigeel van kippen lichtgevoelig was, het verkleurde door de inwerking van zonlicht. Zo kwam het dat rond het jaar 1826 een fotograaf ook kippenboer was. Voor het maken van een foto was toen 8 uur aan belichting nodig, onvoorstelbaar nu!

 

 

Het zou tot 1850 duren totdat een fotocamera ontworpen kon worden met een verwisselbare fotodrager of emulsie. De opname was echter uniek, een enkele foto die niet na te bestellen was. De malle foto van hiernaast is met een platen camera van wat later, we zijn dan aanbeland rond het jaar 1870. 

 

 

 

Rond 1870 ging men glazen plaatjes gebruiken die lichtgevoelig waren gemaakt met zilverbromide. Van die glazen plaatjes kon men meerdere afdrukken maken en dit was in feite het eerste negatief. Op de achterzijde van de camera zat hiervoor een verwisselbare cassette. De fotograaf stelde eerst alles in op een matglas (vandaar de karakteristieke zwarte doek over het hoofd van de fotograaf) en daarna verwisselde hij het matglas voor een cassette met daarin de lichtgevoelige laag. Wel exact stil blijven zitten hoor want de belichting duurde minuten lang!! Het gesleep met kisten vol glazen platen in een groot of klein formaat vroeg heel wat van de fotograaf.

 

 We hebben het aan de Amerikaan George Eastman Kodak te danken dat fotografie zo'n toevlucht kon nemen. Onder de slogan: 'You push the button, we do the rest' verscheen in 1885 de eerste camera met een fotorolletje voor meerdere opnames. Als deze vol was werd de film inclusief de camera naar een laboratorium gestuurd voor de ontwikkeling.

 

                EEUW-WISSELING naar het jaar 1900

In Nederland spreken we weleens over: 'zomaar een kiekje maken...'. Dat is echter niet zomaar. In Leiden leefde de familie Kiek met 6 kinderen die allemaal in de fotografie werkten. Ze zwierven door de stad en maakten te pas en te onpas 'kiekjes' van mensen. De bevolking kende het fenomeen foto nog helemaal niet. Het leek wel toveren. Bij uitzondering kwam de fotograaf ook thuis, als je maar betaalde natuurlijk. Op harde kartonnetjes, zoals hieronder, kreeg men het eindresultaat.

 


 

Toen de bevolking aan het fenomeen fotografie begon te wennen kwamen er ook fotostudio's. Dit waren de voorlopers van de fotowinkels. Men bootste hele huiskamers na met veelal geschilderde achtergronden. Voor speciale gelegenheden ging men op de foto, vooraf het trouwen natuurlijk al helemaal. De foto's hieronder lijken van eeuwen geleden maar komen gewoon uit ons familiealbum. De voorgrond is echt, de achtergrond nep!


Van schilderkunst naar fotografie

Rond 1900 werden de fotostudio's ook aangegrepen om het fenomeen ansichtkaart nieuw leven in te blazen. Vooral in Frankrijk waren de zogenaamde 'Fantasiekaarten' erg populair die nog altijd de moeite waard zijn om te verzamelen. Ze bieden een blik in een fantasievolle maar ook vredelievende wereld vol schoonheid en in bijna alle onderwerpen kon men zich uitleven. In het hoofdmenu vindt u twee submappen met een uitgebreide collectie foto ansichtkaarten.   

 

Uit de volgende serie ansichtkaarten rondom het thema 'Bid en Werk' (of ook wel 'Angelus' genoemd naar het schilderij van Millet uit 1857) is goed te zien dat fotografie in feite een overgang is van de schilderkunst. Bestaande schilderijen werden dan fotografisch in scene gezet. Een totaal nieuwe markt en creativiteit werd mogelijk. Klik eenvoudig op de ansichtkaart en schuif deze door.       

 

Grappig is te zien dat de eerste kaarten in zwart-wit waren maar al snel met de hand (en vaak amateuristisch) werden ingekleurd. Bruintoon (sepia) was nog een tussenoplossing met een geheel eigen sfeer.                                                                                                


KODAK

Kodak kwam begin 1900 met de fotocamera Brownie die voor het eerst gekocht én gebruikt kon worden door het grote publiek. Hij kostte slechts

$ 1 en bevatte een film (type 117 spoel) voor nog slechts 6 foto's maar deze film kon men zelf vervangen. Daarna kwamen ook andere landen in actie met soortgelijke camera's. In Duitsland was dat Agfa. Van het type camera hierboven zijn er miljoenen verkocht, de negatieven waren echter wel 6x9 cm. groot! 

 

Nederland speelde in die tijd slechts een kleine rol. In 1928 kon Philips wel het patent van het eerste flitslampje op zijn naam schrijven om fotograferen bij kunstlicht en in de avond mogelijk te maken. Agfa kwam in 1935 met het eerste kleuren fotorolletje onder de naam Agfacolor gelijk met Kodak die  met de eerste diafilm kwam onder de naam  Kodachrome.

  

 

 

De 110 pocket cassette en daaronder de kleinbeeldfilm van Kodak. De meest gebruikte standaardfilm wereldwijd voor 12, 24 of 36 opnames.

In feite bracht Leica al een kleinbeeldcamera uit in 1924 maar door de hoge aanschafprijs werd deze nog niet door het grote publiek gekocht. Vanaf beginjaren '50 waren de camera's van het Japanse Asahi Pentax en het Oost Duitse Praktica (Pentacon-Dresden) sterk bepalend voor de populaire opkomst van de hobby fotografie. Zij brachten de eerste camera's met het bekende M42 schroefdraad om (betaalbare) verwisselbare objectieven te kunnen kopen met nog meer mogelijkheden.  Tele- groothoek en zoomlenzen kwamen in grote getale op de markt evenals effectfilters, statief, elektronenflistsers e.d. In huiselijke kring hield men dia-avondjes en de hobby fotografie breidde zich maar uit, de markt werd steeds groter.

 

1960

                                                                                    In 1960 was zwart-wit fotografie nog heel gewoon. Kleuren fotorolletjes waren al wel op de markt maar de kwaliteit was toen nog erg slecht en de afdrukken zeer kostbaar. De eerste kleurenfoto's bleken ook snel te verkleuren door de inwerking van zonlicht.  Beide foto's komen uit die tijd.     


Hierna ging ineens allemaal erg snel. Er kwamen verschillende soorten fotorolletjes op de markt als zwart-wit, kleur en diafilms maar met nog meer verschillende camera's uit nog meer verschillende landen. Cassettes in allerlei maten voor de meest bijzondere ontwerpen van fotocamera's. Na de verschillende rolfilms kwam eerst het kleinbeeldformaat 135, gevolgd door de fotocassettes: 126, 110, Rapid, de fotodisc, en als laatste het APS systeem.  

 

Hierboven mijn twee meest gebruikte camera's van de laatste jaren. Links de analoge Nikon F-301, voor fotorolletjes van 12, 24 of 36 opnamen en daarnaast mijn eerste digitale reflexcamera, de Nikon D40, waar duizenden opnamen passen op een SD geheugen kaartje. Zij lieten mij nooit in de steek en het resultaat was telkens weer fantastisch. Dank Nikon, dank Japan.

 

DE TOEKOMST IS ONBEGRENST

Fotografie kreeg zo'n vlucht over de gehele wereld dat de ontwikkeling haast niet meer bij te houden is. In 1963 introduceerde Polaroid de eerste direct klaar camera met het kenmerkende beeldformaat van hierboven. En in 1981 kwam het Japanse Sony met de eerste digitale camera waarbij het gebruik van fotorolletjes overbodig werd. Begin jaren '80 kwamen ook de printshops en kon je direct in de winkel foto's laten afdrukken. Ook de computer industrie stond niet stil. Foto's afdrukken kon nu net zo makkelijk thuis via de printer. Digitale camera's werden zeer goedkoop en mobiele telefoons werden geïntroduceerd inclusief ingebouwde fotocamera die steeds beter werden. Webwinkels rezen als paddenstoelen uit de grond, de fotowinkel wordt bijna overbodig. Selfies maken met je mobiele telefoon die binnen 1 seconde de wereld overgaan! Of wat dacht u van een digitale fotocamera direct verbonden met het internet om de foto's gelijk door te sturen. Wat zou fotograaf Kiek hiervan hebben gedacht?


NOSTALGIE

 Hieronder mijn allereerste camera, de Zeiss Ikon Ikomatic F. Een fotocamera voor 126 cassettes (vierkante foto's) voor zwart-wit of kleurenfoto's. Ik kreeg deze camera van mijn ouders toen ik ongeveer 10 jaar oud was rond het jaar 1967. In het uitklapbaar houdertje bovenop de camera kon je een flitslampje plaatsen voor binnen opnames. In die jaren trok ik er al op uit om een fotoreportage te maken.                                                                                                                                                                                                                          

 

De volgende foto is bijzonder voor mij persoonlijk. Het is mijn vader met zijn fotocamera die hij in het jaar van zijn trouwen (1956) kocht. Al mijn jeugdfoto's zijn met deze camera gemaakt. Na enig speurwerk weet ik inmiddels dat de camera een 'Voigtländer Vito 2a' is en kon ik deze via Marktplaats nog aanschaffen. Tekenend vind ik de setting van de foto. Deze is waarschijnlijk tussen de middag genomen toen onze levensmiddelelenwinkel VIVO op Rotterdam-Zuid dicht was. En dan vlak nadat hij de camera gekocht had omdat mijn vader te zien is in een witte winkeljasschort. De opname is vol trots gemaakt op zijn slaapkamer in een spiegel. Aan hem heb ik mijn passie voor fotografie te danken.